Onderzoekers uitgelicht

Prof. dr. Dorret Boomsma
Hoogleraar Biologische Psychologie

Werkt mee aan een groot Europees tweelingenonderzoek om uit te zoeken welke genen verantwoordelijk zijn voor verschillen tussen mensen op het gebied van lichaamslengte, gewicht, risico op hart- en vaatziekten, depressie en migraine.

Nederlands Tweelingen Register

Tweelingen vormen een ideale onderzoeksgroep om na te gaan in welke mate eigenschappen erfelijk of door omgevingsfactoren worden bepaald. Dorret Boomsma begon in 1987 met het registreren van tweelingen in Nederland. Inmiddels bevat het Nederlands Tweelingen Register (NTR) gegevens van bijna 40.000 tweelingen en andere meerlingen. Alle bevolkingsgroepen zijn vertegenwoordigd. Het feit dat de kinderen vaak vanaf hun geboorte worden gevolgd, is uniek in de wereld. In Scandinavië bestaan ook goede tweelingregisters, maar gegevens uit andere culturen ontbreken nog grotendeels. 

Intelligentie grotendeels erfelijk

“We doen bijvoorbeeld onderzoek naar intelligentie bij tweelingen van vijf tot vijftig jaar", zegt Boomsma. "Bij kinderen van vijf jaar kun je hoogstens 30 procent van de verschillen in intelligentie toeschrijven aan erfelijke factoren, bij vijftig jarigen is dat opgelopen tot 80 procent. De invloed van de omgeving op individuele verschillen neemt dus af. Dat intelligentie grotendeels erfelijk is, is al enige tijd bekend. Maar dat ook in Nederland de erfelijke component zo veel sterker wordt met het vorderen van de leeftijd was niet bekend.”

Migraine: genen verantwoordelijk

Europees onderzoek bij 60.000 tweelingparen heeft laten zien, dat een erfelijke aanleg een rol speelt bij het ontstaan van migraine. De volgende stap is nu om uit te zoeken welke genen verantwoordelijk zijn voor die aandoening: dat is een van de opgaven die de Europese Unie aan acht Europese landen gaf, waaronder de groep van Boomsma. “We weten nog heel weinig over hoe migraine ontstaat en we kunnen er daarom niet veel aan doen. Als we weten welke genen er bij deze aandoening betrokken zijn, begrijpen we misschien beter hoe migraine tot stand komt. Hopelijk kunnen we dan betere therapieën ontwikkelen.”

Depressies erfelijk bepaald

Met vragenlijsten kijken de onderzoekers ook naar de ontwikkeling van emotionele en gedragsproblemen bij kinderen. Het ontstaan van psychische aandoeningen, zoals depressies, hyperactiviteit en aandachtsproblemen vormt een ander belangrijk onderzoeksgebied. “Wat we hebben gevonden is dat depressies voor een groot deel erfelijk bepaald zijn. De invloed van wat je in je jeugd hebt meegemaakt wordt voornamelijk bepaald door je genetische vatbaarheid. De genen die daarvoor verantwoordelijk zijn, proberen we nu op te sporen.”

Hoge verslavingsgevoeligheid

Boomsma denkt dat er ook een algemene vatbaarheid bestaat voor verslavingen. “Of je gaat roken is niet sterk erfelijk bepaald, maar als je eenmaal roker bent is de mate van verslaving zeer erfelijk bepaald. Dat geldt ook voor alcohol. Als we eenmaal kunnen aantonen om welke genvariant het gaat, kunnen we mensen die een hoge verslavingsgevoeligheid hebben, adviseren om niet te gaan roken of drinken."