Geen ‘one size fits all’: maatwerk blijkt cruciaal voor mentale gezondheid studenten
Het onderzoek van gezondheidswetenschapper Gabriela Cortez Vázquez laat zien dat gepersonaliseerde soft skills-programma’s stress en uitval in het hoger onderwijs kunnen helpen verminderen, maar alleen onder de juiste voorwaarden.
Helft studenten kampt met mentale klachten
Ongeveer één op de twee studenten in Nederland ervaart mentale gezondheidsproblemen, zoals stress, angst en depressie. Juist tijdens de overgang naar het hoger onderwijs - een bepalende levensfase - kunnen deze klachten grote en langdurige gevolgen hebben. Toch ligt de nadruk nog vaak op behandeling, terwijl preventie onderbelicht blijft.
Cortez Vázquez wijst op een belangrijke sleutel: het versterken van zogeheten soft skills, zoals omgaan met stress, effectief communiceren en kritisch denken. Studenten die deze vaardigheden beter beheersen, blijken mentaal weerbaarder, presteren beter en hebben een sterkere positie op de arbeidsmarkt.
Drie lagen van ondersteuning getest
Om die kloof te dichten, onderzocht Cortez Vázquez een innovatieve aanpak met drie niveaus van begeleiding: een brede workshop gericht op zelfreflectie, intensieve trainingen voor sociaal-emotionele vaardigheden en individuele stressmanagementsessies met onder meer virtual reality en ademhalingstechnieken.
“De uitkomst is duidelijk: er bestaat geen standaardprogramma dat voor iedereen werkt. Studenten verschillen in achtergrond, motivatie en behoeften en die verschillen bepalen in grote mate het succes van een interventie,” aldus Cortez Vázquez.
Vrijwilligheid en begeleiding maken het verschil
Een van de meest opvallende bevindingen is dat de context minstens zo belangrijk is als de inhoud. Studenten die vrijwillig deelnemen, halen aanzienlijk meer uit de programma’s dan studenten die zich verplicht voelen. Daarnaast speelt de rol van de begeleider een sleutelrol: een veilige leeromgeving blijkt essentieel om vaardigheden daadwerkelijk te ontwikkelen. Ook blijkt dat eenmalige workshops nauwelijks effect hebben op de lange termijn. Duurzame ontwikkeling vraagt om herhaling, oefening en continue begeleiding.
Van losse training naar structureel onderwijs
Universiteiten staan voor de uitdaging om studentenwelzijn structureel te verbeteren, en dit onderzoek maakt duidelijk dat losse initiatieven niet volstaan. Soft skills moeten systematisch worden geïntegreerd in het curriculum, met ruimte voor maatwerk en keuzevrijheid. Die beweging is al ingezet. Zo zijn de inzichten uit het onderzoek verwerkt in de vernieuwde bachelor Gezondheidswetenschappen aan de Vrije Universiteit Amsterdam, waar soft skills nu over meerdere jaren zijn ingebed in het onderwijsprogramma.
Geen wondermiddel, wel belangrijke stap
Toch plaatst Cortez Vázquez een belangrijke kanttekening: soft skills alleen lossen het probleem niet op. Factoren zoals financiële druk, eenzaamheid en ongelijkheid spelen eveneens een grote rol in het welzijn van studenten en vragen om bredere maatschappelijke oplossingen. Haar conclusie: “Investeren in soft skills kan een krachtig middel zijn om studenten veerkrachtiger te maken, maar alleen als het onderwijs bereid is om die ontwikkeling serieus, structureel en op maat aan te pakken.”
Meer informatie over het proefschrift
