Een kleurenoverzicht dat aangeeft welke kleur een gezond makend effect heeft bestaat niet

22-06-2016

09.45

Aula

Bang voor rood, geel en.... blauw? Goethe, Merleau-Ponty en fenomenologisch kleuronderzoek

W.C. Uitgeest

prof.dr. W. Stoker, dr. I.R. Vermeulen

Faculteit der Godgeleerdheid

Theologie en wijsbegeerte

Promotie

De werking van een kleur is afhankelijk van de context waarin deze kleur zich bevindt. Professionals en organisaties die zich bezighouden met het toepassen van kleur in een (openbare) ruimte zoals een schoolgebouw of een ziekenhuis, hebben daarom weinig aan onderzoek over de werking van kleur in het algemeen. Er is behoefte aan een andere methode, waarmee de werking van kleur in specifieke contexten kan worden toegepast. Dit blijkt uit het promotieonderzoek van Wil Uitgeest waarin zij een fenomenologische methode beschreef en toepaste op basis van het kleuronderzoek van Goethe en de filosoof en kleuronderzoeker Merleau-Ponty.

Dergelijk onderzoek - Uitgeest onderzocht de dynamiek van de kleur blauw - leidt volgens haar tot een zodanig begrip van de kleur, dat hierdoor methodische verantwoorde toepassingen van kleur in praktijksituaties mogelijk worden. In januari 2017 zijn de bij dit proefschrift behorende collectie schilderijen, objecten en foto’s te zien op een speciale tentoonstelling op de VU.

Ervaring en bewustzijn: de dynamiek van kleur
Uitgeest: “Kleur heeft een directe werking op de mens, die niet wordt beïnvloedt door de mening van een persoon. In de gezondheidszorg is hierdoor de vraag naar richtlijnen ontstaan voor het benutten van de gezond makende werking van kleur.” Onderzoek naar deze werking levert echter geen eenduidige resultaten op, omdat de werking van kleur sterk afhankelijk is van de omgeving waarin de kleur wordt gebruikt. Kort gezegd: een receptenboek waarin je zou kunnen zien welke kleur in een bepaald geval een gezond makend effect heeft bestaat niet. De filosofen Goethe en Merleau-Ponty hanteren in hun kleuronderzoek een fenomenologische methode. Deze methode gaat uit van de directe ervaring van kleur, en probeert door te dringen tot de dynamiek die deze kleur eigen is. Deze dynamiek maakt zich ´kenbaar´ in zowel de objectieve als de subjectieve kleurverschijnselen. Uitgeest: “Voor mijn onderzoek heb ik een methode beschreven die rechtstreeks voortkomt uit de methoden die Goethe en Merleau/Ponty hebben ontwikkeld, en die de op ervaring gebaseerde uitspraken van professionals kunnen onderbouwen. Dit vind ik belangrijk, omdat deze uitspraken over kleur voortkomen uit in de praktijk ontwikkelde inzichten. Hierdoor is het voor professionals op het gebied van kleur vaak moeilijk om duidelijk te maken op hoeveel impliciete kennis hun uitspraken zijn gebaseerd.”

Kleur toepassen: tussen recept en willekeur
De methode van Uitgeest biedt ruimte voor de ervaring van kleur, maar geeft tegelijkertijd het menselijk denken toegang tot de rijkdom aan betekenissen die zich in deze ervaring manifesteert. Uitgeest: “De gewenste werking van een kleur in een kantoorgebouw is doorgaans anders dan de kleurwerking die wordt gezocht in een wachtruimte van een ziekenhuis, of in de werkkamer van een therapeut.” De Duitse schrijver/dichter, natuuronderzoeker en staatsman Johann Wolfgang von Goethe (1749-1832) en de Franse fenomenologische filosoof Merleau-Ponty (1908-1961) deden veel kleuronderzoek. Door zowel hun onderzoeksmethode als hun werk over kleur te vergelijken, heeft Uitgeest de zogenaamde fenomenologische methode specifiek voor deze vorm van kleuronderzoek kunnen beschrijven en toepassen.

 

Meer informatie over het proefschrift in VU-DARE