FOM Valorisatie Prijs voor Jo van den Brand

VU-natuurkundige Jo van den Brand krijgt de FOM Valorisatie Prijs 2015, ter waarde van 250.000 euro. Hij ontvangt de prijs voor “zijn inzet voor de valorisatie van de zeer fundamentele kennis en kunde die voortvloeit uit zijn onderzoek binnen de subatomaire fysica”, aldus de jury.

23-10-2015 | 16:40

Van schommelingen in de ruimtetijd tot industriële sensoren
Zwaartekrachtgolvenonderzoeker Jo van den Brand is VU-hoogleraar en leider van het FOM-programma ‘Gravitational physics’. Zijn team hoopt zwaartekrachtgolven, ofwel ‘rimpelingen’ in de ruimtetijd, te detecteren. Hiervoor gebruikt het team interferometers met kilometerslange armen: het experiment Virgo in Italië en de LIGO-detectoren in de VS. Deze systemen zijn gevoelig voor zelfs de kleinste trillingen. Daarom ontwikkelde het team een sensorsysteem dat de kleinste vibraties kan opmerken. Van den Brand vertaalde het systeem naar industriële toepassingen, bijvoorbeeld sensoren voor olie- en gasexploratie.

“Niet alleen is Van den Brand een gerenommeerd wetenschapper met een indrukwekkend track record, ook heeft hij getoond oog te hebben voor de waarde van zijn onderzoek buiten zijn eigen kring”, laat de jury weten. “Zijn ondernemerschap heeft hij bijvoorbeeld laten zien als medeoprichter van het bedrijf Innoseis, waar nu revolutionaire sensortechnologie verder ontwikkeld wordt.”

Van den Brand zal de prijs gebruiken voor de verdere ontwikkeling van sensortechnologie. “We hebben nu sensoren met grootste gevoeligheid en dynamisch bereik in de seismische industrie en met dit prijzengeld kunnen we deze voorsprong verder uitbouwen”, aldus de VU-hoogleraar.

De toekomstige quantumlichtbron
De FOM Valorisatiehoofdstuk Prijs 2015 is toegekend aan Gabriele Bulgarini, die vorig jaar promoveerde aan de TU Delft. Hij onderzocht de elektrische en optische eigenschappen van quantum dots – minuscule halfgeleiders die slechts miljardsten van een meter groot zijn. Quantum dots kunnen worden ingezet als kunstmatige lichtbronnen, omdat ze fotonen uitzenden. Maar dat betekent ook dat quantum dots als bouwsteen kunnen dienen in toekomstige systemen die quantuminformatie coderen en doorgeven. Bulgarini ontwikkelde hiervoor een heel efficiënt systeem, gebaseerd op quantum dots in eendimensionale nanodraden.

Bulgarini concludeert dat nanodraden nu voldoende ontwikkeld zijn om de basis te vormen van toekomstige quantumcommunicatietechnologie. Hij laat zien welke obstakels inmiddels zijn overwonnen, en gaat in op toepassingen zoals volledig optische quantumcomputers en quantumcryptografie. Bulgarini’s werk gaat verder dan alleen het idee: hij is toegetreden tot het spin-off-bedrijf Single-Quantum om zijn plannen verder uit te werken.

Prijzen
Het doel van de FOM Valorisatie Prijs is kennisbenutting van fysisch onderzoek te stimuleren. FOM reikt de prijs van 250.000 euro jaarlijks uit aan een Nederlandse onderzoeker (of groep) die erin geslaagd is resultaten uit eigen onderzoek succesvol tot nut voor de maatschappij te maken. Met de FOM Valorisatiehoofdstuk Prijs van 5.000 euro moedigt FOM haar promovendi aan om een hoofdstuk in hun proefschrift te wijden aan valorisatieaspecten. Beide prijzen worden op 19 januari 2016 uitgereikt tijdens het congres Physics@FOM Veldhoven.