NWO-subsidies voor VU-hoogleraren Jo van den Brand en Erik Verhoef

De Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) kent dit jaar in totaal 17,9 miljoen euro toe aan uitbreidingen en structurele verbeteringen van zeven onderzoeksprojecten van Nederlandse instituten en universiteiten, en internationale partners. De VU participeert in twee projecten: zwaartekrachtgolven van Nikhef en Urban Mobility Observatory.

01-10-2018 | 13:00

Zwaartekrachtsgolven: Jo van den Brand
Nikhef, het Nationaal instituut voor subatomaire fysica waarin de VU partner is, ontvangt 3,52 miljoen euro uit het wetenschappelijke infrastructuurfonds NWO-Groot voor belangrijke verbeteringen van meetapparatuur van de zwaartekrachtsgolfdetector Advanced Virgo in Pisa. Nikhef is prominent deelnemer in Virgo. VU-hoogleraar Natuurkunde Jo van den Brand is ‘spokesperson’ van Virgo.

Advanced Virgo
De kilometers grote Advanced Virgo-detector bij Pisa (Italië) doet waarnemingen van zogeheten ruimtetijdgolven uit het universum, voorspeld door Einsteins algemene relativiteitstheorie. Daarbij worden minieme, onderlinge bewegingen van spiegels met laserstralen bestudeerd. Zulke trillingen werden in 2015 voor het eerst waargenomen door de vergelijkbare LIGO-detectoren in de VS, veroorzaakt door botsende zwarte gaten. De Virgo-collaboratie was bij de ontdekking betrokken; inmiddels maakt ook de Virgo-detector deel uit van het meetnetwerk en heeft deze samen met LIGO verdere zwaartekrachtsgolven van samensmeltende zwarte gaten en samensmeltende neutronensterren waargenomen. Nikhef is prominent deelnemer in Virgo. VU-hoogleraar Natuurkunde Jo van den Brand is ‘spokesperson’ van Virgo.

Met het toegekende budget kan een reeks nieuwe technieken in Advanced Virgo worden aangebracht om trillingen en ruis van buiten de detector nog verder uit te bannen. Met een 300 meter lange nieuwe laser-trilholte bij Virgo wordt ook de minieme verstorende invloed van de lichtbundels zelf op het systeem nog verder onderdrukt. “Dat vergroot de gevoeligheid voor de ruimtetijdgolven uit het universum, en biedt wellicht zicht op nieuwe, onbekende bronnen van zwaartekrachtsgolven”, zegt programmaleider Advanced Virgo Frank Linde van Nikhef.

De benodigde apparatuur wordt op Nikhef in Amsterdam (Science Park) ontwikkeld en gebouwd. Linde: “Met een gevoeliger Virgo-detector wordt een gelijktijdige meting van een zwaartekrachtsgolf en een ander signaal zoals licht, neutrino’s of kosmische straling steeds waarschijnlijker. Met zo’n coïncidentiemeting kunnen we een completer beeld krijgen van catastrofale gebeurtenissen in ons universum: samensmeltende objecten, supernova-explosies, enzovoorts.”

Urban Mobility Observatory: Erik Verhoef
De TU Delft ontvangt 1.950.000 euro voor het project Urban Mobility Observatory (UMO). Hoogleraar Vervoersecononomie Erik Verhoef participeert vanuit de VU met zijn collega's van de afdeling Spatial Economics en het SPINlab: Henk Scholten, Eric Koomen, Jasper Knockaert, Paul Koster en Maurice de Kleijn.

Praktijkgegevens en metingen zijn van groot belang voor het krijgen van inzicht in het complexe en snel ontwikkelende stedelijke mobiliteitssysteem. Het ‘Urban Mobility Observatory’ is een samenhangend systeem van sensoren en ICT-infrastructuur om verkeersstromen te kunnen observeren, en data uit verschillende typen metingen (camera’s, mobiele telefoon, enquêtes etc.) te kunnen combineren. In UMO worden allerlei soorten verkeers-, transport- en mobiliteitsdata verzameld, opgeslagen en beschikbaar gemaakt voor onderzoek naar mobiliteit en transport in geürbaniseerde regio’s.

Het sensornetwerk van UMO bevat straks instrumenten om continu real life situaties in zes regio’s te monitoren (met onder andere camera’s, radars, LIDARs, BT/Wi-Fi trackers en mobiele apps). Ook is er een bewegend sensornetwerk via voertuigen en verplaatsbare apparatuur voor aanvullende observaties. De onderzoekers vergaren bepaalde data over reisgedrag en reisvoorkeuren via bijvoorbeeld crowd sourcing (een panel) en social media. Ze verzamelen continu data van een representatieve doorsnede van de Nederlandse bevolking. Hiervoor volgen ze bijvoorbeeld over meerdere jaren dezelfde mensen om te zien hoe hun mobiliteit’s en verplaatsingsgedrag verandert.

Lees het volledige bericht op de site van NWO