Hoe 44 kinderen van Diamantjoden de Holocaust overleefden

Dankzij de achtergrond van hun ouders en het werk van een Poolse medegevangene konden 44 van de 46 diamantkinderen de Tweede Wereldoorlog overleven.

10-02-2020 | 10:58

Universitair docent geschiedenis Bettine Siertsema van de Vrije Universiteit Amsterdam beschrijft, grotendeels in hun eigen woorden, voor het eerst het volledige verhaal van deze kinderen van Amsterdamse diamantairs in het boek ‘Diamantkinderen. Amsterdamse Diamantjoden en de Holocaust’ dat op 9 februari is gepubliceerd.

Ondanks dat Amsterdamse Diamantjoden relatief lang waren vrijgesteld van deportatie, werden zij in 1944 toch naar het kamp Bergen-Belsen in Duitsland gestuurd. Het Duitse plan om een diamantindustrie op te zetten mislukte, waardoor van de een op andere dag de mannen en vervolgens de vrouwen werden afgevoerd naar andere kampen, waar velen omkwamen. Siertsema: “Nadat eerst hun vaders en vervolgens hun moeders waren afgevoerd waren ze aan hun lot overgelaten in het door honger en epidemieën geteisterde kamp. Hun redding is voor een heel groot deel te danken aan een Pools-Joodse vrouw die zich over hen ontfermde, nadat zij zelf haar man en driejarige zoontje had verloren in Auschwitz. Dankzij de Poolse-Joodse vrouw, Schwester Luba, konden bijna alle kinderen het overleven.” 

Interviews met overlevenden 
Het nieuwe boek vertelt het verhaal van deze kinderen, zoveel mogelijk in hun eigen woorden. Siertsema dook in het Shoah Foundation Visual History Archive en bekeek video-interviews met de kinderen. Daarnaast voerde zij gesprekken met de nog in leven zijnde diamantkinderen. De vraaggesprekken van de Shoah Foundation vonden rond 1995 plaats, dus zo’n vijftig jaar na de gebeurtenissen. “In dat bestand stuitte ik bij toeval op het verhaal van de diamantkinderen en hun wonderbaarlijke redding. Dankzij het feit dat het indertijd voor een deel kinderen betrof, kon ik sommige overlevenden ook nog zelf spreken, een mogelijkheid die tegenwoordig steeds zeldzamer wordt, doordat die generatie uitsterft. Bovendien valt het niet iedereen gemakkelijk om herinneringen op te halen aan zo’n intens ellendige periode. Ik ben hen dan ook zeer dankbaar”, aldus Siertsema.  

Complete verhaal 
Het boek van Siertsema gaat niet om een totaal onbekende geschiedenis: een reünie van de voormalige kinderen in 1995 heeft de voorpagina’s van landelijke dagbladen gehaald en de herinneringen van het toentertijd oudste meisje, Hetty Verolme-Werkendam zijn in Nederland gepubliceerd. Siertsema: “Door het samenvoegen van veel verschillende bronnen ontstaat er echter een nieuw, completer verhaal. De verscheidenheid aan perspectieven is – om in de sfeer te blijven – als het geslepen zijn van een diamant, de facetten die hem zijn schittering geven.”

Afbeelding: Imperial War Museum