Onderwijskwaliteit

• Handboek Onderwijskwaliteit: De kaders voor onderwijsbeleid

  Op de VU krijgt het geaccordeerde beleid op het terrein van onderwijs en onderwijskwaliteitszorg een plaats in het Handboek Onderwijskwaliteit. Daarin zijn de kaders vastgelegd waarbinnen opleidingen en faculteiten hun onderwijsbeleid vormgeven. Alle relevante kwaliteitsthema’s worden in het Handboek besproken.

  Hoe komt het Handboek tot stand?

  Het Handboek volgt het beleid dat op instellingsniveau is vastgesteld door het College van Bestuur. Dit beleid komt tot stand in nauw overleg met de faculteiten en met de medezeggenschap in de Gezamenlijke Vergadering (GV). Uiteraard wordt, waar aan de orde, advies of instemming van de GV gevraagd. Team Onderwijsbeleid van Student- en Onderwijszaken redigeert het Handboek, de Stuurgroep Onderwijskwaliteit (STOK) adviseert over de inhoud en is eindverantwoordelijk. Het Handboek is richtinggevend voor faculteiten bij het opzetten en uitvoeren van de eigen onderwijskwaliteitszorg.

  Wat staat er in het Handboek?

  Aan de orde komen onderwerpen als het onderwijsprogramma, onderwijsevaluaties, professionalisering van docenten, taalbeleid, studentbegeleiding, toetsen en beoordelen, etc. Een hoofdstuk bevat een beschrijving van het hoofdstukthema en rollen en verantwoordelijken, gevolgd door de kwaliteitseisen en aanbevelingen die de VU heeft geformuleerd met betrekking tot het thema.

  Waar is het Handboek in te zien?

  Het Handboek Onderwijskwaliteit is voor zowel docenten als studenten in het Nederlands en Engels in te zien via vu.nl (inloggen vereist). Het Handboek is een dynamisch document en wordt steeds vernieuwd op basis van het meest actuele beleid.

• Het systeem van kwaliteitszorg

  Op welke momenten wordt gerapporteerd?

  De cyclus op opleidingsniveau
  Het onderwijs wordt binnen de opleidingen uitgevoerd. Binnen de interne jaarcyclus rapporteren opleidingen over uitvoering en resultaten en maken plannen voor verbetering. Het faculteitsbestuur keurt plannen goed en houdt toezicht op de uitvoering ervan. Binnen de externe zesjarige cyclus worden opleidingen eens in de zes jaar op basis van een besluit van de NVAO opnieuw geaccrediteerd na een externe visitatie. Sinds 2014 vindt halverwege deze externe cyclus standaard intern een midterm review plaats op de stand van zaken sinds de vorige visitatie en op de kwaliteit van de eindwerken.

  De cyclus op facultair en dienstniveau
  De aandacht voor het onderwijs van faculteitsbesturen en dienstdirecteuren is met name gericht op het scheppen van voorwaarden voor goed onderwijs. Binnen de interne jaarcyclus rapporteren faculteiten over de uitvoering van hun onderwijstaken en maken plannen voor verbetering van hun onderwijstaken. Het College van Bestuur keurt plannen goed en houdt toezicht. Naast de jaarcyclus vindt er vanaf 2014 eens per drie jaar ook een interne beoordeling plaats van de onderwijskwaliteitszorg. In deze interne driejarige cyclus vinden tussen de zesjaarlijks terugkerende externe instellingsbeoordelingen telkens twee interne beoordelingen plaats. Dit gebeurt in de vorm van een audit op facultair- en dienstniveau.

  De cyclus op instellingsniveau
  Binnen de interne jaarcyclus stuurt het College van Bestuur op instellingsniveau het onderwijsbeleid aan - zoals vastgelegd in het Handboek Onderwijskwaliteit. Dit gebeurt op basis van het Instellingsplan en het bijbehorende uitvoeringsplan. Het College rapporteert over de aansturing en maakt plannen voor de verbetering van de aansturing. De Raad van Toezicht keurt plannen goed en houdt toezicht. In de externe zesjarige cyclus op instellingsniveau wordt de kwaliteitszorg van de instelling beoordeeld. De instelling wordt als geheel opnieuw geaccrediteerd op basis van een besluit van de NVAO na een visitatie door een externe auditcommissie. 

  Welke instrumenten worden gebruikt?

  De VU kent drie instrumenten in de interne kwaliteitszorgcyclus op opleidingsniveau.

  Midterm review
  Halverwege de accreditatieperiode wordt bij elke VU-opleiding een midterm review uitgevoerd met het doel de kwaliteit van de programma’s te verbeteren. Door middel van peer review wordt gekeken hoe het nu met de opleiding staat en welke verbeteringen er eventueel kunnen worden aangebracht. De midterm review maakt daarnaast onderdeel uit van het interne kwaliteitszorgsysteem van de VU en faciliteert dat het College van Bestuur de onderwijskwaliteit van de VU kan monitoren. De midterm review is een standaard onderdeel van de zesjarige accreditatiecyclus van de opleiding. Binnen deze cyclus wordt geborgd dat de aandacht voor de kwaliteit van de opleiding continu is en niet pas vlak voor het accreditatiemoment van de grond komt en daarna weer inzakt. Eventuele problemen bij opleidingen zullen door een midterm review vroegtijdig worden gesignaleerd, zodat formele oordelen vanuit de externe kwaliteitstoetsing zo min mogelijk negatieve verrassingen zullen inhouden. 

  Meeleesgroep zelfevaluatie
  De kwaliteit van een zelfevaluatie is medebepalend voor een geslaagde visitatie. Daarom wordt, voordat de zelfevaluatie in definitieve vorm wordt vastgesteld, de opleiding geadviseerd over mogelijke verbeterpunten. Dit advies wordt uitgebracht door een groep van lezers onder de centrale coördinatie van team Onderwijsbeleid. De VU kiest voor dit model van ‘collegiale toetsing’ door deze zogenaamde ‘Meeleesgroep zelfevaluatie’ zodat zo breed mogelijk gebruik gemaakt kan worden en geleerd wordt van elkaars expertise. Toetsing van de zelfevaluatie door de meeleesgroep heeft een tweeledig doel: ten eerste wordt een verbeterslag gemaakt door het collegiaal leren en expertise delen tijdens het lezen, becommentariëren en discussiëren. Ten tweede wordt de betrokken opleiding ondersteund door een gedegen advies vanuit verschillende perspectieven van buiten de eigen opleiding/faculteit. Het product van de bijeenkomst is het advies ter verbetering van de definitieve versie van de zelfevaluatie.
  
  Proefvisitatie
  Het primaire doel van de proefvisitatie is een goede voorbereiding op de echte visitatie. Tijdens de proefvisitatie worden alle delegaties die een rol hebben tijdens de visitatie bevraagd door een proefvisitatiepanel. Dit biedt de gelegenheid om gezamenlijk te oefenen en concrete, sprekende voorbeelden te bedenken en testen. Het proefvisitatiepanel bestaat meestal uit drie collega’s die niet betrokken zijn bij de opleiding, maar wel ervaring hebben met het accreditatieproces. Te denken valt aan onderwijs- of opleidingsdirecteuren die zelf net een visitatie achter de rug hebben of zelf in het traject naar een visitatie toe zitten. Hierdoor is er ook een secundair doel van de proefvisitatie mogelijk, namelijk een moment voor opleidingen om van elkaar te leren. De leden van het proefvisitatiepanel lezen de zelfevaluatie van de opleiding en bevragen de delegaties over opvallende zaken uit de zelfevaluatie of over zaken die in eerdere visitaties aan bod zijn gekomen. De delegaties leren hierdoor van de ervaringen bij eerdere visitaties en de panelleden leren de structuur, aanpak en voorbeelden van een andere opleiding kennen.

  Hoe worden risico's gesignaleerd?

  In het onderwijskwaliteitsbeleid van de VU wordt expliciet aandacht besteed aan risicomanagement ten aanzien van onderwijskwaliteit. Risicomanagement en risicosignalering maken daardoor vanzelfsprekend onderdeel uit van de integrale aanpak van de onderwijskwaliteit. Het proces van risicosignalering moet de kwaliteit van het onderwijs waarborgen. Door dit te integreren in het systeem van kwaliteitszorg krijgt risicosignalering een vanzelfsprekende plaats in de planning & control cyclus op het niveau van de opleidingen, faculteiten en de instelling.

  Notitie Risicomanagement Onderwijs
  In de notitie Risicomanagement Onderwijs wordt uiteengezet hoe de VU risicosignalering rond het onderwijs vormgeeft. Daarbij wordt expliciet aangegeven dat iedereen die betrokken is bij het onderwijs een eigen verantwoordelijkheid heeft om risico's te signaleren en te beheersen. Alleen door goede samenwerking van alle betrokkenen kunnen ongewenste risico's daadwerkelijk worden vermeden. Die gezamenlijke betrokkenheid blijkt ook uit de keuze om van deze notitie een ‘levend document’ te maken, dat op basis van de ervaringen met risicomanagement in het onderwijs en bij de opleidingen regelmatig zal worden geactualiseerd.

  Reflectie op ontwikkelgesprekken
  Onze opleidingen worden eens in de zes jaar in het kader van de externe accreditatie gevisiteerd door een panel van onafhankelijke deskundigen. De accreditatiebesluiten en visitatierapporten staan op de website van de Nederlands-Vlaamse Accreditatieorganisatie (NVAO). Onderdeel van het visitatiebezoek is het 'ontwikkelgesprek’, een gesprek dat de opleiding met het panel voert over mogelijke verbeteringen vanuit het ontwikkelperspectief. Alle verslagen met reflecties op deze ontwikkelgesprekken en de suggesties voor verbeteringen worden gepubliceerd op één centrale pagina. 

  Voor het overzicht met de verslagen van de ontwikkelgesprekken die sinds 2019 hebben plaatsgevonden klik je hier.

• Onderwijsevaluaties

  Onderwijsevaluatie is de systematische verzameling van gegevens waarmee inzicht wordt verkregen in de huidige kwaliteit van het onderwijs en in de verbetermogelijkheden om die kwaliteit te verhogen. Het primaire doel van onderwijsevaluatie is het onderwijs te verbeteren. Het gaat daarbij in de eerste plaats om de cursus die of het curriculum dat wordt geëvalueerd, met name door middel van de kwalitatieve terugkoppeling en verbetersuggesties uit de evaluatie. In de tweede plaats kan met de evaluaties de trendontwikkeling van vakken binnen een opleiding worden gemonitord. Hiervoor zijn met name kwantitatieve oordelen uit de evaluatie van nut.

  Studentevaluaties

  • Digitaal evalueren
    Digitale studentevaluaties vinden plaats middels VU‐brede gestandaardiseerde vragenlijsten via het online evaluatiesysteem Evalytics. Dit systeem geeft docenten de mogelijkheid om een vragenlijst op maat samen te stellen voor de evaluatie van hun onderwijs door de kernvragenlijst uit te breiden met vragen uit de gestandaardiseerde VU-vragenset en aan te vullen met door de docent vrij te formuleren eigen vragen. Studenten vullen de digitale evaluaties in via Evalytics. Docenten en studenten hebben via Evalytics toegang tot de resultaten van de evaluaties en docenten geven een reactie naar de studenten. Onderwijsevaluaties zijn beschikbaar voor cursusevaluaties, curriculumevaluaties en de evaluatie van stage en scripties.
  • Kwalitatief evalueren
    Met de standaard studentevaluatievragenlijsten als instrument voor onderwijsevaluaties  heeft de VU langdurige ervaring. Echter, op de vraag wat docenten en opleidingen concreet kunnen doen om het onderwijs te verbeteren, geven kwantitatieve, gestandaardiseerde evaluatievragenlijsten slechts beperkt antwoord. Daarom moedigt de VU het aan om naast de digitale studentevaluaties aanvullende, kwalitatieve evaluatiemethoden in te zetten zoals panelgesprekken, een jaarvertegenwoordiging of tussentijds evalueren via diverse online tools. Deze methoden maken het mogelijk om gericht te vragen naar specifieke onderwijsonderdelen (bijvoorbeeld het effect van een nieuwe werk- of toetsvorm), om meer door te vragen naar de achtergrond van ervaringen en oordelen en om samen met de gesprekspartners verbetermogelijkheden te inventariseren. Deze methoden kunnen bovendien gedurende de onderwijsperiode ingezet worden: de resultaten kunnen al tijdens het onderwijs worden benut om de cursus waar nodig aan te passen, bij lastig gebleken onderdelen extra ondersteuning te bieden, of om studenten (beter) uit te leggen waarom voor een bepaalde aanpak is gekozen. Een positief neveneffect van gesprekken en intervisie op een regelmatige basis is dat ze kunnen bijdragen aan de cohesie, het leer- en werkklimaat en de kwaliteitscultuur in de opleiding.
  • Nationale Studenten Enquête (NSE)
    De VU gebruikt de uitslagen van de Nationale Studenten Enquête (NSE) als één van de manieren om de stem van studenten mee te laten wegen bij het maken van onderwijsbeleidskeuzes. De NSE is een uitgebreide vragenlijst over onderwijsaspecten op programmaniveau, die op hogescholen en universiteiten in Nederland wordt afgenomen door Landelijk Centrum Studiekeuze. Dit maakt onderlinge vergelijking en ranking mogelijk. De resultaten worden jaarlijks gepubliceerd. De NSE vragenlijst bevraagt studenten van alle ho-instellingen op de volgende kernthema’s: algemene tevredenheid, inhoud en opzet, studiebegeleiding, docenten, toetsing en beoordeling, betrokkenheid en contact, aansluiting beroepspraktijk/beroepsloopbaan, studeren met een ondersteuningsbehoefte. Daarnaast worden thema’s gekozen door de instelling zelf.

  Collegiale evaluaties

  Docenten hebben door hun didactische deskundigheid een uniek perspectief op de kwaliteit van het onderwijs en het niveau daarvan. Collega-docenten zijn daarom bij uitstek in staat om collegiaal het onderwijs te helpen verbeteren. Dit kan bijvoorbeeld door elkaars onderwijsmateriaal, cursusbeschrijving of toetsing te reviewen en becommentariëren. Ook kunnen docenten bijvoorbeeld een keer een hoorcollege bijwonen om hierop terugkoppeling te geven. In het VU toetskader is peer review één van de pijlers onder de kwaliteitsbewaking van toetsing. De collega-docent is hierbij een sparringpartner om wijze en inhoud van toetsing continu te verbeteren en een aanvulling te geven op de reflectie van de docent zelf.

• Alumni en werkveld

  Feedback van alumni levert zowel waardevolle input op voor goede voorlichting over de opleiding, als inhoudelijke suggesties voor mogelijke aanpassingen in het onderwijs. Alumni wordt gevraagd naar de aansluiting van de opleiding bij de behoeften van het werkveld. Behalve naar beroepsrelevante competenties, wordt gevraagd naar de academische vorming van onze studenten. Door onder meer de eindtermen van opleidingen en de eisen van het afnemend veld op elkaar af te stemmen, wordt gewaarborgd dat afgestudeerden voldoende zijn voorbereid op de arbeidsmarkt.

  Veldadviesraden

  Veldadviesraden bestaan uit vertegenwoordigers uit het afnemend veld en alumni van de opleiding. De raden hebben een adviserende rol in de borging van de kwaliteit van de opleiding en de aansluiting van de opleiding op de behoeftes van de arbeidsmarkt. Het contact tussen het afnemend veld en de vormgevers van het onderwijs, levert een goed beeld op van de ontwikkelingen in de verschillende sectoren van het werkveld. Faculteiten nemen zo kennis van de wensen en mogelijke eisen die de verschillende werkvelden stellen aan pas afgestudeerde academici. De opleidingen kunnen hier op hun beurt rekening mee houden bij de vormgeving van het onderwijsprogramma.

  Alumni-enquêtes

  Enquêtes onder alumni geven inzicht in loopbaanontwikkeling, aansluiting op de arbeidsmarkt en de academische vorming waartoe de VU hen opleidt. De enquêtes geven ook informatie over de aansluiting van de eindtermen van een opleiding op de eisen die het werkveld stelt.

  Nationale Alumni Enquête

  De landelijke, tweejaarlijkse Nationale Alumni Enquête wordt afgenomen onder recent afgestudeerde masterstudenten en biedt inzicht in de arbeidsmarktintrede van afgestudeerden en de aansluiting van de opleiding.

  VU Alumnimonitor

  Naast deze enquête is inzicht in het verloop van een loopbaan en de relatie tot de genoten opleiding wenselijk, evenals een beeld van de mate waarin onze alumni academici zijn die handelen zoals de onderwijsvisie beoogt. Er is een VU alumnimonitor ontwikkeld waarmee carrièrepatronen van afgestudeerden inzichtelijk gemaakt worden voor faculteiten.
  

• Opleidingscommissies

  Elke opleiding of groep van opleidingen aan de VU heeft haar eigen opleidingscommissie (OLC). Daarin zitten zowel studenten als docenten, die gezamenlijk, gevraagd en ongevraagd, advies uitbrengen over alle aangelegenheden betreffende het onderwijs van de opleiding, zoals het curriculum, de kwaliteitszorg, studentbegeleiding en de Onderwijs en Examenregeling (OER). Het Centre for Teaching and Learning organiseert professionaliseringstrainingen zodat OLC-leden hun functie zo optimaal mogelijk kunnen uitvoeren. 

  Opleidingscommissies zijn medezeggenschapsorganen die op bepaalde onderdelen van de Onderwijs- en Examenregeling instemmingsrecht hebben. Opleidingscommissies zijn waardevol omdat studenten en docenten in een relatief informele sfeer kunnen overleggen over verbeterpunten van de opleiding en in direct contact staan met de studenten en docenten van de opleiding.

  Voor de instelling en werking van de opleidingscommissie heeft de VU een Handreiking Opleidingscommissies.

• Examencommissies

  De examencommissie heeft een cruciale en ook wettelijke taak bij de kwaliteitsbewaking van de opleiding. De examencommissie heeft hierin een toetsende taak: zij toetst het niveau van de opleiding op het niveau van de individuele student en borgt de kwaliteit van tentamens.

  Voor de instelling en werking van de examencommissie heeft de VU een Handreiking Examencommissies. Ook is er een VU-breed overleg van examencommissievoorzitters om de werkwijzen op elkaar af te stemmen en VU-brede afspraken te maken.

• Docentprofessionalisering

  Basiskwalificatie Onderwijs (BKO)

  De Basiskwalificatie Onderwijs (BKO) geldt als minimumvereiste voor alle onderwijsgevende functieniveaus van het wetenschappelijk personeel (wp) en geldt sinds 2010 als voorwaarde voor een aanstelling in vaste dienst. In de BKO komen, naast didactische basisvaardigheden en multiculturele competenties, ook de VU onderwijsvisie en de persoonlijke reflectie op het academisch handelen door docenten aan de orde. 

  Senior Kwalificatie Onderwijs (SKO)

  Daarnaast kent de VU het traject naar de Senior Kwalificatie Onderwijs (SKO) als vervolg op de BKO. Het doel van de SKO-opleiding is het bekrachtigen van (potentiële) senior docenten in de verschillende rollen die zij binnen het onderwijs vervullen, om zo de kwaliteit van het onderwijs te versterken. 

  Leergang Onderwijskundig Leiderschap (LOL)

  Sinds 2016 organiseert de VU de Leergang Onderwijskundig Leiderschap (LOL). Het doel van de leergang is om beter inhoud en vorm te geven aan onderwijskundig leiderschap op een strategisch niveau. 

  Engelse taalbeheersing

  Engelse taalvaardigheid is een basisvoorwaarde voor docenten die in het Engels doceren. Alle docenten die Engelstalig onderwijs verzorgen, worden getoetst op hun Engelse taalbeheersing. Indien de docent de vereiste score niet behaalt, volgt bijscholing.

• Raamwerk Onderwijs

  Voor kwalitatief goed onderwijs zijn de docenten essentieel. De kwaliteit van onderwijs binnen de Vrije Universiteit wordt in grote mate bepaald door de kwaliteit van docenten. Hun vermogen studenten te inspireren, hun didactische kwaliteiten en hun vermogen het eigen vak binnen het groter geheel van de opleiding en de samenleving te plaatsen en te verbinden met het doen van onderzoek, vormt de basis van het onderwijs aan de Vrije Universiteit. De verbondenheid tussen onderwijs en onderzoek kenmerkt de academie. De VU verbindt onderzoek en onderwijs nadrukkelijk in de academische loopbaan. Een strikte scheiding tussen onderwijs en onderzoek is voor geen enkele WP-functie wenselijk; iedere wetenschapper, ook een wetenschapper waarbij de loopbaan zich richt op onderwijs, moet een basis hebben in onderzoek en deze moet gedurende de loopbaan worden onderhouden. Daarnaast is het niet mogelijk om academisch carrière te maken zonder aantoonbare ervaring en proeve van bekwaamheid in het onderwijs. 

  Het Raamwerk Onderwijs is een hulpmiddel om de voortgang en prestaties op het gebied van onderwijs te herkennen, te volgen en transparant te maken, waardoor wetenschappers en hun leidinggevenden heldere afspraken over persoonlijke ontwikkeltrajecten kunnen maken. 

  Het raamwerk beschrijft vier fases van ontwikkeling: 

  1. Van beginnend docent naar bekwaam docent 
  2. Van bekwaam docent naar reflecterend onderwijsprofessional 
  3. Van reflecterend onderwijsprofessional naar onderwijsinnovator/specialist 
  4. Van onderwijsinnovator/specialist naar onderwijskundig leider 

  Op opleidings- en afdelingsniveau vormt het raamwerk een hulpmiddel bij het in kaart brengen van de onderwijsexpertise in de formatie. 

• Hoogleraren met onderwijsprofiel

  De VU biedt wetenschappers in lijn met Erkennen & Waarderen de mogelijkheid hun wetenschappelijke loopbaan vorm te geven met een focus op Onderwijs. De keuze voor een onderwijsprofiel sluit aan bij de eigen individuele talenten en bijdragen. Hiermee waardeert de VU sleutelposities op het gebied van onderwijs vanaf UD-niveau tot op het hoogste academische niveau binnen de organisatie. De VU heeft inmiddels meerdere hoogleraren met een onderwijsprofiel benoemd.

  Zie verder: Erkennen en Waarderen aan de VU  

• Studentenstatuut

  Het Studentenstatuut van de VU beschrijft de rechten en plichten van studenten enerzijds en van de VU anderzijds, voortvloeiende uit wettelijke en universitaire regelingen.