Land van Ozon en Champagne; Nederlandse Literatuur en Reisverhalen over New York

Academic year2019-2020                                                                  
Semester2
Period4
Day(s)Mondays and Wednesdays
Time18.00-21.00
Number of meetings        10
Dates of all meetings4, 11, 18, 25 February, 3, 10, 17, 31 March, 7, 14 April 2020
LocationVrije Universiteit, De Boelelaan 1105, 1081 HV Amsterdam
Roomwill be announced later (BelleVUe building no 1091 at this map)
Credits6
Lecturers
  • Dr. J.H.C. Bel, uhd modern Nederlandse letterkunde, FGW VU, j.h.c.bel@vu.nl
  • Prof. dr. G. Harinck, hoogleraar geschiedenis neocalvinisme, FRT VU, g.harinck@vu.nl
  • Gastdocenten over New York (Bas Blokker, Russell Shorto, Lucas Ligtenberg en/of Guus Valk)

Course Description

De Verenigde Staten, het ‘land van de onbegrensde mogelijkheden’, trok steeds veel  Nederlandse reizigers, migranten, schrijvers, journalisten, theologen, diplomaten en onderzoekers. Daarbij vormde New York meestal de plaats van aankomst, later werd de big apple voor velen ook een speciale trekpleister - de bruisende stad met de skyscrapers. De uitstraling van de nieuwe wereld was gigantisch. NRC-journalist Charles Boissevain was euforisch en noemde Amerika in zijn reisverhaal uit 1880 het land van ‘ozon en champagne’.  Ook theoloog en journalist Abraham Kuyper voelde zich aangetrokken tot Amerika. Hij reisde er iets later heen per schip en boekstaafde zijn reisherinneringen in Varia Americana (1898); zijn dochter, Henriette Kuyper, een publiciste met bescheiden literaire aspiraties, reisde ook naar de nieuwe wereld en publiceerde in 1907 Een half jaar in Amerika. Er volgden nog zeer vele reizigers, theologen als Herman Bavinck, W.A. Visser ’t Hooft en Klaas Schilder, en schrijvers en dichters als Cyriel Buysse, Marnix Gijsen, Hans Lodeizen of Leo Vroman. Nederlandse auteurs als Henk Hofland, F. Springer, Arnon Grunberg en Merijn de Boer woonden er en andere schrijvers studeerden er een tijd, zoals Nina Polak en Nina Weijers.  


De cursus focust op de Nederlandse reisliteratuur naar Amerika van eind negentiende eeuw tot nu. Wat zoeken en zochten deze Nederlandse reizigers in Amerika, in het bijzonder in New York? Ging het om een verjongingskuur, zoals NRC-journalist Boissevain in 1880 noteerde? Was het inspiratie? Migreerden zij om andere redenen? In de cursus maken studenten aan de hand van een aantal theoretische studies kennis met het genre reisverhalen. Ze verdiepen zich in  recente en oudere visies op Amerika. Zij bestuderen in het bijzonder een aantal Nederlandse reisverhalen van schrijvers, theologen en journalisten uit de 19e-21e eeuw,  waarbij zowel de reis naar als het doel zelf, de stad New York, aan bod komen. 


Een belangrijk onderdeel van de cursus is een vierdaagse excursie naar New York waar de studenten locaties bezoeken, beschrijven en filmen, die een rol spelen in de reisverhalen en er Nederlandse publicisten ontmoeten.
Doelstelling van de cursus is kennismaking met een aantal belangrijke historische studies over migratie en over Nederlanders die naar Amerika reisden, alsmede literatuurwetenschappelijke theorieën over het reisverhaal en toepassing daarvan op een aantal concrete Nederlandse reisverhalen naar de nieuwe wereld. De beschreven locaties in New York worden tijdens de cursus ook daadwerkelijk bezocht.  


Studenten proberen antwoord te geven op de volgende vragen: waarom reisden de betreffende personen naar Amerika, in hoeverre leverden zowel de tocht zelf (contemplatie en filosofische overpeinzingen tijdens de boot- of vliegreis) als de aankomst en het verblijf in New York nieuwe inzichten? Op welke wijze deden ze daar verslag van? Wijkt hun verslag af van het Amerikabeeld dat in algemene studies wordt geschetst? In hoeverre strookten de verwachtingen van de onderzochte reizigers met de realiteit ter plekke en tenslotte: stemt de representatie van de locaties in de reisverhalen overeen met de daadwerkelijke locaties die bezocht worden tijdens de excursie naar New York?

Programma

4 februari
Excursie Scheepvaartmuseum Rotterdam en Hotel New York
11 februari
  • Reisverhalen, theoretische perspectieven - Amerikagangers: toeristen, migranten, schrijvers, theologen en diplomaten.
  • Vertoning deel van de documentaire Varia Americana
18 februari
Excursie naar John Adams Institute
25 februari
Reizen naar Amerika 19e eeuw - NRC-journalist Boissevain, Abraham Kuyper, Tutien Nolthenius, verhalen Cyriel Buysse
3 maart 14.00-17.00
Excursie UB-VU Brieven van Amerikareizigers
10 maart 14.00-17.00
Reizen naar New York in de 20e en 21e eeuw, Marnix Gijsen, F. Springer, Leon de Winter, Arnon Grunberg, Nina Weijers
17 maart
Gastcollege Amerikacorrespondent
24 maart 18.00-21.00
Introductie van de exursie naar New York - korte presentaties door studenten over reisverhalen en aankomst in New York
30 maart - 3 april
Vierdaagse excursie naar New York
14 april
Afsluitend college met presentatie en slotwerkstukken en films van studenten

Literatuur

  • Jacqueline Bel, ‘De grenzen weer open: Amerika’, in Bel: Bloed en rozen, Geschiedenis van de Nederlandse literatuur 1900-1945. Amsterdam: Bert Bakker 2015, 597-617.
  • Jacqueline Bel, ‘Buysse en het New York van het fin de siècle’, in: Armada, Tijdschrift voor wereldliteratuur 14 (2008) 51, 33-41.
  • George Harinck & Hans Krabbendam (eds.), Amsterdam-New York: Transatlantic Relations and Urban Identities since 1653, Amsterdam: VU University Press, 2005
  • George Harinck and Augustus J. Veenendaal jr., ‘Transatlantic Transportation and Travelers’ Experience’, in: Hans Krabbendam, Cornelis A. van Minnen, Giles Scott-Smith (eds.), Four Centuries of Dutch-American Relations 1609-2009 (Amsterdam/New York 2009) 318-328.
  • George Harinck, Varia Americana. In het spoor van Abraham Kuyper door de Verenigde Staten. Amsterdam: Prometheus, 2016.
  • Hans Krabbendam, Freedom at the Horizon. Dutch Immigration to America, 1840-1940, Grand Rapids: Eerdmans, 2009.  
Beoordeling
  • Individueel verslag excursie New York (1/3)
  • Groepswerkstukken en - films (2/3)
  • Groepspresentatie slotwerkstukken en –films (3/3)