Proefdiergebruik binnen het Academisch Centrum voor Tandheelkunde Amsterdam (ACTA)

Een speerpunt van onderzoek bij ACTA is herstel van beschadigd of ontbrekend weefsel. Het onderzoek is ondergebracht bij het Onderzoeksinstituut MOVE, een samenwerking tussen ACTA (Orale Celbiologie, Functionele Anatomie, Materiaalwetenschappen, Kinesiologie en Implantologie), Bewegingswetenschappen en Geneeskunde (Interne Geneeskunde en Orthopedie).

Het onderzoek heeft tot doel groei en ontwikkeling van harde weefsels, zoals tanden en bot, te bestuderen en verkregen kennis te gebruiken om verlies van weefsel te voorkomen en bestaande defecten in bot, kiezen, wervelkolom, tussenwervelschijven en pezen te herstellen. De volgende concrete doelstellingen worden nagestreefd:

  • Regeneratie van bot door botmakende cellen (osteoblasten) door middel van mechanische belasting, en door toedienen van groeifactoren al of niet in combinatie met verschillende biomateralen.
  • Remming van botafbraak door beïnvloeding van de activiteit van botafbrekende cellen (osteoclasten).
  • Herstel van ophangapparaat van tanden en kiezen.

Doelgroepen zijn patiënten met defecten aan botten, zoals tandeloze patiënten die te weinig kaakbot hebben om tandimplantaten te kunnen plaatsen; patiënten met defecten ontstaan door trauma; patiënten bij wie bot verwijderd is vanwege een tumor of infectie, of patiënten met beschadigde tussenwervelschijven. Andere doelgroepen met botverlies zijn ouderen en bejaarden met geringe mobiliteit of vrouwen in en na menopauze die osteoporose ontwikkelen.

Wij gebruiken dierproeven om basale kennis en inzicht te vergaren waarmee we bestaande botgroei kunnen stimuleren, botafbraak tegen gaan en/of botgroei mogelijk te maken op plaatsen waar nog geen bot aanwezig was. Hiervoor worden slimme biomaterialen ontwikkeld die tijdelijk of permanent mechanische ondersteuning geven en botgroei mogelijk maken.

We maken vooral gebruik van kleine proefdieren (muizen, ratten en hamsters) die dienen als donoren van cellen waarmee bot gevormd kan worden of waarmee het mechanisme van botafbraak door osteoclasten nader bestudeerd kan worden. Waar mogelijk worden bestaande cellijnen en primaire humane cellen vanuit kliniek gebruikt om basale onderzoeksvragen te beantwoorden. Geiten worden gebruikt door de afdeling Orthopedie in samenwerking met ACTA om biologisch afbreekbare implantaten te testen die tijdelijk mechanische steun geven aan beschadigde wervels. Door implanteren van stamcellen wordt geprobeerd deze afbreekbare materialen te vervangen door eigen nieuw gevormd bot. Het geiten proefdiermodel maakt het mogelijk chirurgische ingrepen uit te voeren op de wervelkolom die in veel opzichten de situatie bij mensen nabootsen. Op beperkte schaal wordt ook gebruik gemaakt van  konijnen om aanpassingen van spieren en botten op krachten die optreden tijdens het kauwen op afstand te kunnen meten.

Ethische redenen maken het onmogelijk dergelijke experimenten uit te voeren op patiënten. Daarom en ook vanwege de complexiteit van de weefsels die bestaan uit meerdere celtypen die elkaars activiteit sterk beïnvloeden (zoals samenspel tussen zenuwen, spieren en botten) blijven proefdieren voorlopig onmisbaar voor ons onderzoek.