Waarnemingen van topzeilers

Houd een oogje in het zeil, maar vergeet niet om je heen te kijken!
Zijn leven lang heeft topzeilcoach Jaap Zielhuis zich afgevraagd hoe het toch mogelijk was dat hij door een deel van de concurrentie voorbijgevaren werd. Dat deel van de concurrentie met oog voor detail, een neus voor de wind. Deze zeilers beschikken over een ruime observering en weten de juiste koers uit te stippelen. Maar als ze worden gevraagd hoe ze dat precies voor elkaar krijgen, is een concreet antwoord ver te zoeken.

zeilen185x185.pngWellicht geeft de komst van moderne meetapparatuur nieuwe inzichten. Serge Kats, voormalig wereldkampioen in de Optimist en de Europe, is nu actief als manager van het Scheveningse InnoSportLab. Kats maakt momenteel gebruik van de zogeheten Mobile Eye, een infraroodbril met een daarop gemonteerde camera. Een vernuft staaltje techniek en innovativiteit dat de gebruiker ‘bijna letterlijk het gevoel geeft in het hoofd en de huid van de zeiler te kunnen kruipen’.

Persoon achter de schermen Joost Pluijms (VU Amsterdam) krijgt door deze techniek toegang tot de oogfixaties van de zeilers. Pluijms is promovendus en onderzoekt onder begeleiding van dr. Rouwen Cañal-Bruland en Prof. dr. Geert Savelsbergh mogelijke verschuivingen in de blik van de zeilers -en dus de aandacht- dit kan zomaar het verschil maken tussen winst of verlies.

Ontwikkeling van waarnemingsregistratie
De registratie van het kijkgedrag dateert al van een halve eeuw geleden. Nederlands psycholoog A.D. de Groot toonde destijds al aan dat goede schakers op een hele andere wijze kijken naar het speelboord dan beginnende spelers. De gevorderde schaker keek naar het bord als geheel waar de beginneling de aandacht vestigde op individuele stukken. Maar ook in de cricket- en basketbalsport worden de waarnemingstechnieken al geruime tijd toegepast.

PiToolbox528x310.png

Pas tot voorkort is de registratie van het kijkgedrag in de sport een enorme metamorfose ondergaan. De Mobile Eye, niet meer dan een sportbril op anabolen, is uitgerust met camera en een kastje met opnameapparatuur. Gebruikmakend van een spiegel die licht van drie infrarood- lampjes via de pupil bij het oog van de sporter naar binnen kaatst, is na correctie en afstelling de weerkaatsing van het licht via het hoornvlies precies af te lezen waar de sporter naar kijkt.

Wat het verschil maakt
mobile_eye194x150.png Zielhuis en Pluijms hebben enkele belangrijke ondervindingen kunnen doen als het aankomt op het waarnemingsvermogen tussen de absolute top en minder ervaren zeilers. Een vergelijking tussen de twee categorieën lijkt de onderzoekers meer inzicht te geven. De verwachting is dat het topklassement bij bovenwindse boeirondingen hun blik meer dan 70 procent van de tijd buiten de boot richt.

De experts zien het liefst zo min mogelijk beweging in de oogfixaties van de zeilers. De aandacht dient verdeeld te worden. De hypothese: kijkt een zeiler veel korter dan 0,3 seconde naar een bepaald observatiepunt, dan is dat hoogstwaarschijnlijk te kort om er waardevolle informatie uit te halen. ‘Er is net iets meer tijd nodig om zaken goed in je op te nemen’ zegt Pluijms.

Topzeilers lijken bij hardere wind hun focus meer te leggen op een enkele rimpeling van een vlaag in het water, de koers van concurrerende boten of een gunstige golf. Waar minder ervaren zeilers dan hun aandacht vestigen op zaken binnen de boot zoals het zeil en de tell tales. Voor het leek meer dan relevante informatie, maar de echte topzeiler weet waar hij zijn aandacht moet vestigen bij ruiger weer: buiten de boot. Echter, bij lichter weer zijn zeer waarschijnlijk weer andere onderwerpen belangrijk om op te concentreren. Toekomstig onderzoek zal dit uitwijzen.

Externe link >>Oog in het zeil (NRC, 30-07-2011)