De vijf fases van docentschap

• Fase 1: focus op jezelf als docent

  In deze fase ben je vooral bezig met je rol en aanwezigheid tijdens de onderwijsbijeenkomst. Je let op hoe je overkomt, of je duidelijk bent en of je uitleg goed landt. Dit geeft houvast en bouwt zelfvertrouwen op. Kugel benadrukt dat docenten in deze fase sterk gericht zijn op overleven in de onderwijsbijeenkomst. De spanning om fouten te maken of onaangename vragen te krijgen is groot, waardoor de aandacht vooral naar het eigen handelen gaat en minder naar het leren van studenten.

  Hoe versterk je je onderwijs in deze fase:

  • Gebruik korte checkvragen om te zien of studenten je kunnen volgen.
  • Vraag een collega om een korte observatie gericht op een aspect, zoals tempo of structuur.
  • Werk met een vast lesformat dat herkenbaar is voor jou en je studenten.

  Reflectievragen:

  • Welk signaal van studenten valt je op zodra je breder kijkt dan je eigen handelen?
  • Op welk moment in je bijeenkomst voel jij de meeste spanning of onzekerheid en wat zegt dat over je aandacht?

• Fase 2: focus op de stof

  Je aandacht ligt vooral bij de inhoud. Je wilt deze zorgvuldig en volledig overbrengen en colleges zitten vaak vol materiaal. Dit versterkt de kwaliteit en scherpte van je onderwijs. Volgens Kugel (her)ontdekken docenten in deze fase hoe rijk en diep hun discipline eigenlijk is. Ze richten zich op het helder overdragen van die rijkdom en zien zichzelf als experts die studenten meenemen in hun begrip. Hierdoor ben je misschien geneigd om veel te behandelen, omdat je vooral bezig bent met wat de stof vraagt en minder met wat studenten kunnen verwerken.

  Hoe versterk je je onderwijs in deze fase:

  • Kies een kernconcept per bijeenkomst en benoem dit expliciet.
  • Laat studenten vooraf een korte voorbereidende opdracht maken.
  • Bouw denkpauzes in, zodat studenten informatie kunnen verwerken.
  • Overweeg om minder te behandelen en meer zicht te krijgen op begrip.

  Reflectievragen:

  • Welke onderdelen zijn onmisbaar voor het leerdoel van vandaag?
  • Wat merk je aan studenten als de hoeveelheid informatie hen begint te belasten?

• Fase 3: focus op de student als ontvanger

  Je kijkt actief naar wat studenten begrijpen, waar misverstanden ontstaan en wat hun reacties zeggen. Je maakt gebruik van vragen, observaties, digitale quizzen of korte schrijfmomenten. Kugel beschrijft dat docenten in deze fase ruimte hebben om de verschillen tussen studenten meer te gaan zien, in hun achtergrond, leerstrategieën en begrip. Je aandacht verschuift van het presenteren van stof naar het zichtbaar maken van wat studenten daadwerkelijk horen en begrijpen. Als docent probeer je actief zicht te krijgen op het leerproces van studenten om de uitleg daarop af te stemmen.

  Hoe versterk je je onderwijs in deze fase:

  • Start met een peilvraag om voorkennis zichtbaar te maken.
  • Laat studenten twee minuten schrijven over wat nog onduidelijk is.
  • Bespreek veelvoorkomende denkfouten en hoe studenten die herkennen.
  • Benoem wat studenten al goed doen om hun zelfinzicht te vergroten.

  Reflectievragen:

  • Welke patronen zie je in de vragen of fouten van studenten?
  • Welke signalen hoor of zie je die je eerder nog niet opvielen?

• Fase 4: focus op de student als actieve lerende

  Je ziet leren als iets wat studenten zelf moeten doen. Je rol verschuift steeds meer richting begeleider. Je ontwerpt activiteiten die studenten activeren en aan het denken zetten. Kugel laat zien dat docenten in deze fase beseffen dat studenten pas echt leren wanneer zij zelf actief denken, oefenen en toepassen. Je doet niet langer al het denkwerk voor. De nadruk verschuift naar het creëren van situaties waarin studenten zelf tot inzicht komen, omdat begrip ontstaat door actief bezig te zijn met de inhoud.

  Hoe versterk je je onderwijs in deze fase:

  • Laat studenten een opdracht of deelvraag zelf uitwerken.
  • Gebruik groepen om ideeën uit te wisselen en terug te koppelen.
  • Laat studenten eerst individueel nadenken voordat ze overleggen.
  • Koppel activiteiten expliciet aan de leerdoelen.

  Reflectievragen:

  • Welke activiteit kan een volgende bijeenkomst verdiepen zonder dat jij extra uitleg hoeft te geven?
  • Welke studenten profiteren zichtbaar van actiever werken en welke nog niet?

• Fase 5: focus op de student als onafhankelijke lerende

  Je ondersteunt studenten in het zelf sturen van hun leerproces. Ze reflecteren, geven elkaar feedback en ontwikkelen duurzame leerstrategieën. Kugel beschrijft dat in deze fase het doel wordt dat studenten leren hoe zij zichzelf kunnen onderwijzen. Je helpt ze verantwoordelijkheid te nemen voor hun eigen leren en stimuleert dat ze elkaar uitleg geven, beoordelen en ondersteunen. Zelfstandigheid betekent hier niet zomaar loslaten, maar begeleiden richting steeds meer autonomie.

  Hoe versterk je je onderwijs in deze fase:

  • Laat studenten zelf een kleine opdracht of toetsvraag ontwerpen.
  • Werk met peerfeedback op basis van heldere criteria.
  • Geef studenten keuzevrijheid binnen duidelijke kaders.
  • Plan korte check-ins waarin jij vooral vragen stelt.

  Reflectievragen:

  • Waar zouden studenten meer regie kunnen nemen en welke structuur helpt daarbij?
  • Welke vormen van eigenaarschap zie je nu al bij studenten en hoe kun je die versterken?